قسمت دوم درسنامه پوشش گیاهی و جانوری
خلاصۀ مراحل اجرایی
مرحله اول: ساخت ماکت ایران
مرحله دوم: اعمال پوشش گیاهی برجسته در ماکت
مرحله سوم: اعمال پوشش جانوری برجسته در ماکت
مرحله چهارم: کاربرگ تفاوت انسان با دیگر موجودات و جمع بندی درسنامه.
v تذکر: هر مرحله از درسنامه میتواند در طی چند جلسه اجرا شود که برنامهریزی آن بر عهده مربی با توجه به شرایط گروه است.
مرحله اول
هدف: رشد تفکر
خروجی اجرایی: ساخت ابتدایی ماکت زمین
زمان لازم برای اجرا: 2 ساعت
1. مربی ابتدا برای شروع درسنامه در جمع متربیان مطالب زیر را مطرح میکند:
v در آینده نزدیک مسابقه ماکت سازی برگزار میشود. شما باید به صورت گروهی با یکدیگر رقابت کنید. شما در این مسابقه ماکت نقشه ایران را ساخته و چالشهای مسابقه را در آن اعمال میکنید. در پایان مسابقه به گروههای برتر جوایز ارزنده داده میشود.
v تذکر: کانون فرهنگی برای هر چه بهتر برگزار شدن درسنامه باید بین گروهها در رابطه با مسابقه تبلیغات گسترده انجام دهد. هرچه تبلیغات و رقابت بیشتر باشد درسنامه به بهترین شکل اجرا میشود.
2. مربی کلیه متربیان را به گروههای دو نفره تقسیم میکند. البته گروههای سه نفره هم امکان دارد ولی بهترین حالت برای تمرکز فعالیتها، گروههای دو نفره است. مربی باید سعی کند گروههای ناهمگن تشکیل دهد یعنی نفراتی که از نظر فکری و مسئولیت پذیری ضعیف هستند با یکدیگر هم گروه نشوند.
3. سپس یک صفحه یونولیت 70 در 50 با ضخامت 5 سانت (یا مشابه) به هر گروه داده و بیان میشود که این صفحه پایه ماکت شماست.
4. مربی مسئله شماره 1 برای همه گروهها مطرح میکند:
4.1. مسئله شماره 1: در این صفحه یونولیت نقشه ایران را طوری ببرید که کمترین دور ریز را داشته باشد.
5. متربیان باید به صورت گروهی نحوه پیاده سازی و برش نقشه ایران بر روی یونولیت را به دست آورند. مربی در این قسمت فقط راهنمای گروههاست و نباید راهکاری در اختیار متربیان قرار دهد. هر چه متربیان بر روی ساخت اجزای ماکت، فکر و تلاش کنند اهداف تربیتی بهتر محقق میشود. همچنین این مسئله زمینهای برای رشد تفکر متربیان است. در صورتی که گروها ندانند چگونه این کار را انجام دهند مربی میتواند با طرح سوالات زیر به آنها کمک کند:
5.1. با چه روشی میتوان این کار را انجام داد؟
5.1.1. آیا میتوان ابتدا نقشه ایران را با ماژیک و خودکار بر روی یونولیت کشید و سپس آن را برش داد؟
5.1.2. آیا میتوان نقشه ایران را چاپ کرد و سپس آن را بر یونولیت نصب کرد و سپس برش داد؟
6. بعد از برش نقشه ایران توسط همه گروهها مربی وارد مرحله دوم میشود.
مرحله دوم
هدف: رشد تدبر و تفکر
خروجی اجرایی: اعمال پوشش گیاهی در ماکت
زمان لازم برای اجرا: 6ساعت
1. ابتدا مربی مسئله شماره دو را برای متربیان مطرح میکند:
1.1. مسئله شماره دو: گیاهان مناطق مختلف ایران را در ماکت خود اعمال کنید.
v متربیان در این قسمت باید با توجه به نواحی مختلف ایران، پوشش گیاهی مناسب هر ناحیه را به صورت برجسته در ماکت اعمال کنند. آنها باید معیارهای زیر را در ماکت رعایت کنند:
v معیارهای طراحی و ساخت ماکت:
1.2. پوشش گیاهی هر ناحیه متناسب با خودش باشد.
1.3. حداقل نام دو گیاه را در هر ناحیه مشخص کنند.
1.4. متربیان در ایجاد پوشش گیاهی به هر روشی آزاد هستند ولی باید به صورت برجسته و حجمی آن را در ماکت اعمال کنند.
1.5. خلاقیت داشته باشند.
2. متربیان در این قسمت ابتدا باید نواحی مختلف ایران را بدست آورند. سپس پوشش گیاهی هر ناحیه را مشخص کنند. در آخر باید در رابطه با ایجاد آن به صورت حجمی در ماکت فکر کنند. در صورتی که متربیان اطلاعات لازم برای انتخاب پوشش گیاهی هر ناحیه را ندارند و دچار مشکل شدند مربی میتواند آنها را به کتاب مطالعات درس 18 راهنمایی کند و یا سوالات زیر را به عنوان کمکی برای آنها مطرح کند تا خودشان به جمعبندی برسند:
2.1. در مناطق گرم و خشک چه گیاهانی رشد میکند؟
2.2. در مناطق معتدل چه گیاهانی رشد میکند؟
2.3. در مناطق کوهستانی و کویر چه گیاهانی رشد میکند؟
3. بعد از آنکه متربیان مسئله دوم در ماکت را اعمال کردند، کاربرگ شماره یک به هر گروه داده میشود و گروهها باید نظرشان را در رابطه با سوال کاربرگ یادداشت کنند. سوال زیر در کاربرگ مطرح شده است:
3.1. به نظر شما گیاهان مناطق مختلف ایران چه تفاوتی با همدیگر دارند؟
4. سپس هر گروه ماکت خودش را برای ارزیابی اولیه به گروه داورها ارائه میکند. گروه داورها بعد از بررسی آن، سوال زیر را از هر گروه میپرسند و آنها باید نظرشان را به طور کامل مطرح کنند.
4.1. اگر گیاهانی مثل نخل، گز و پسته وحشی را در کنار دریای خزر بکاریم چه اتفاقی میافتد؟ چرا؟
v در صورتی که متربیان در پاسخ به سوال بالا دچار مشکل شدند داورها میتوانند از سوالات کمکی زیر استفاده کنند.
4.2. آیا گیاهان رشد میکنند؟
4.3. اگر آب زیاد به آنها برسد مشکلی پیش میآید؟
4.4. وجود این گیاهان چه اثری بر آن منطقه میگزارد؟
v هدف از این سوالها آن است که متربیان نسبت ابعاد مختلف وجود پوشش گیاهی دقت کنند. همین باعث رشد تفکر در متربیان میشود.
5. سپس گروه داوری با توجه به پارامترهای زیر به هر ماکت امتیاز میدهد:
5.1. خلاقیت در ساخت (7 امتیاز)
5.2. چینش صحیح پوشش گیاهی (10 امتیاز)
5.3. اعمال موارد مختلف از پوشش گیاهی (10 امتیاز)
5.4. پاسخ دقیق به سوال کاربرگ (7 امتیاز)
5.5. استدلال و بررسی ابعاد مختلف در پاسخ به سوال داورها (10 امتیاز)
v تذکر: برای گروه داوری حداقل به دو نفر داور نیاز است و آنها باید بر اهداف درسنامه و روش تربیتی مسلط باشند.
6. امتیاز هر گروه توسط گروه داوری منتشر میشود.
7. در پایان مربی برای جمعبندی این مرحله از درسنامه سوالات زیر را برای هر گروه مطرح میکند و آنها در جمع عمومی نظراتشان را بیان میکنند. منظور از طرح این سوالات آن است که متربیان بدانند همه گروهها نقاط قوت و ضعف دارند و برای حل نقاط ضعف باید چاره اندیشی کنند. و در ادامه مسیر دچار مشکل نشوند.
7.1. به نظر شما نقاط قوت و ضعف شما تا اینجا در ساخت ماکت چه بود؟
7.2. چه راهکاری برای حل این نقاط ضعف دارید؟
v وظایف مربی: در این مرحله مربی مانند مرحله قبل به عنوان راهنما عمل میکند و باید خود متربیان با فکر و تلاش و خلاقیت خودشان ماکت مربوطه را بسازند. اگر گروهی از اعتماد به نفس پایینی برخوردار بود مربی باید با کمی راهنمایی آنها را به حرکت وادارد. اگر رقابت و تبلیغات مسابقه بین متربیان زیاد باشد فعالیت متربیان و جدیت آنها برای کار بیشتر است.
نکات اجرایی این مرحله:
v برای به وجود آوردن عوارض طبیعی مانند بیشه، دشت، صحرا، کوه، میتوان یک سری عکسهایی در اختیار آنان قرار داد تا بتوانند از روی عکسها، برای ماکت خود، طراحی کنند.
v مثلاً اگر کوه است، باید با یونولیت (یا مقوا) آن را در کار قرار دهند،
v بیشه زار را با چوبهای کوچک و رنگ آمیزی کنند.
v برای جنگل از اوریگامی یا هر راه حلی که میتوانند استفاده کنند.
v میتوانند برای قسمتهای سنگی، از ریگ و سنگهای کوچک برای چسباندن استفاده کنند.
v قسمت رودخانه را عمیق کنند و رنگ بزنند.
v در انتهای این مرحله، باید طرح کاملی از یک محیط طبیعی داشته باشند. زمینی که بیشترین عوارض را درست کرده باشد، قابلیت بیشترین امتیاز را دارد.
v تذکر: نمونه کار پوشش گیاهی در پیوست آمده است.
مرحله سوم
هدف: رشد تفکر و دقت
خروجی اجرایی: اعمال پوشش جانوری در ماکت
زمان لازم برای اجرا: ۶ ساعت
1. ابتدا مربی مسئله شماره سه را برای متربیان مطرح میکند:
1.1. مسئله شماره 3: حیوانات مناطق مختلف ایران را در ماکت خود اعمال کنید.
v متربیان در این قسمت باید با توجه به نواحی مختلف ایران، پوشش جانوری مناسب هر ناحیه را به صورت برجسته در ماکت اعمال کنند. آنها باید پارامترهای زیر را در ماکت رعایت کنند:
1.2. پوشش جانوری هر ناحیه متناسب با خودش باشد.
1.3. حداقل نام دو جانور را در هر ناحیه مشخص کنند.
1.4. متربیان در ایجاد پوشش جانوری به هر روشی آزاد هستند ولی باید آن را به صورت حجمی اعمال کنند.
1.5. خلاقیت داشته باشند.
2. متربیان در این قسمت ابتدا باید نواحی مختلف ایران را بدست آورند. سپس پوشش جانوری هر ناحیه را مشخص کنند. در آخر باید در رابطه با ایجاد آن به صورت حجمی در ماکت فکر کنند. در صورتی که متربیان اطلاعات لازم برای انتخاب پوشش جانوری هر ناحیه را نداشتند و دچار مشکل شدند مربی میتواند آنها را به کتاب مطالعات درس 18 راهنمایی کند و یا سوالات زیر را به عنوان کمکی برای آنها مطرح کند تا خودشان به جمع بندی برسند:
2.1. در مناطق گرم و خشک چه حیواناتی زندگی میکنند؟
2.2. در مناطق معتدل چه حیواناتی زندگی میکنند؟
2.3. در مناطق کوهستانی و کویر چه حیواناتی زندگی میکنند؟
3. بعد از آنکه متربیان مسئله سوم را در ماکت اعمال کردند، کاربرگ شماره دو به هر گروه داده میشود و گروهها باید نظرشان را در رابطه با سوال کاربرگ یادداشت کنند. سوال زیر در کاربرگ مطرح شده است:
3.1. به نظر شما جانوران مناطق مختلف ایران چه تفاوتی با همدیگر دارند؟
4. هر گروه ماکت خودش را برای امتیاز اولیه به گروه داورها ارائه میکند. گروه داورها بعد از بررسی آن، دو سوال زیر را از گروه میپرسند و آنها باید نظرشان را به طور کامل مطرح کنند.
4.1. آیا میتوان در کنار دریای خزر، پرورش شتر راهاندازی کرد؟ چرا؟
4.2. آیا بهتر نیست برای جلوگیری از انقراض بز کوهستانی، آنها را به بیابان بفرستیم تا بدون حضور شکارچی زندگی کنند؟ چرا؟
v در صورتی که متربیان در پاسخ به سوال بالا دچار مشکل شدند داورها میتوانند از سوالات کمکی زیر استفاده کنند:
4.3. نوع پوشش آنها چه تفاوتی دارد؟
4.4. آیا نوع بدن آنها متفاوت است؟
4.5. در کنار دریای خزر و مناطق کوهستانی چه حیواناتی زندگی میکنند؟
4.6. آیا در آن ناحیه دوام میآورند؟
v هدف از این سوال آن است که متربیان نسبت ابعاد مختلف وجود پوشش جانوری دقت کنند. و همین باعث رشد تفکر در متربیان میشود.
5. سپس گروه داوری با توجه به پارامترهای زیر به هر ماکت امتیاز میدهد:
5.1. خلاقیت در ادامه ساخت (7 امتیاز)
5.2. چینش صحیح پوشش جانوری (10 امتیاز)
5.3. اعمال موارد مختلف از جانوران (10 امتیاز)
5.4. پاسخ دقیق به سوال کاربرگ شماره دو (7 امتیاز)
5.5. استدلال و بررسی ابعاد مختلف در سوال داورها (10 امتیاز)
v تذکر: برای این کار حداقل به دو نفر داور نیاز است و آنها باید بر اهداف درسنامه و روش تربیتی مسلط باشند.
6. در پایان امتیاز هر گروه توسط گروه داوری منتشر میشود.
v وظایف مربی: در این مرحله رقابت بین متربیان از جدیت بالاتری برخوردار است. مربی در این مرحله مانند مراحل قبل نقش راهنما را ایفا میکند. اگر متربیان نظرات و راهکارهای خودشان را در ماکت اعماکنند رشد بالایی برایشان دارد. زیرا ماکت تولیدی را از خودشان میدانند و برای آن تلاش زیادی کردهاند. پس مربی به هیچ عنوان نظرات خودش را به آنها تحمیل نکند. ما دنبال ساخت ماکت دقیق و زیبا از متربیان نیستیم بلکه اهداف تربیتی برای ما مهم است. دستاورد خود متربیان ارزش دارد و کمیت و کیفیت آن مطرح نیست.
نکات اجرایی این مرحله:
v در این مرحله، دانش آموزان باید ماکت حیوانات را درست کنند. بهتر است برای انتخاب حیوانات، به یک موزه حیوانات وحش یا باغ وحش بروید تا دانش آموزان بتوانند با دیدن نمونههای واقعی، موجودات منتخب خود را با توجه به عوارض انتخاب کنند.
v بعد از انتخاب حیوانات، دانش آموزان باید با استفاده از اوریگامی (یا معرق یا یونولیت بری یا هر روش که در نظر دارند)، آن موجودات را ساخته و در ماکت خود جایگذاری کنند.
v ماکت با بیشترین حیوانات، شایستگی بیشترین امتیاز را دارد.
v جایگذاری درست حیوانات در عوارض طبیعی مهم است.
v تذکر: نمونه کار پوشش جانوری در پیوست آمده است.
مرحله چهارم
هدف: رشد تفکر
خروجی اجرایی: جمع بندی درسنامه
زمان لازم برای اجرا: 2ساعت
1. ابتدا مربی برای همه اعضا، حلقه گفتوگو تشکیل میدهد و سوال زیر را برای همه مطرح و از هر یک از متربیان نظرخواهی میکند. سپس نظرات را بر روی تابلو یادداشت میکند و آنها را دستهبندی میکند و برای هر دسته یک عنوان قرار میدهد. دستهبندی نظرات، یک مهارت است که مربی میتواند در عمل به متربیان انتقال دهد.
1.1. تفاوت اصلی زندگی انسانها با حیوانات و گیاهان چیست؟
v در صورتی که متربیان در پاسخ به سوال بالا دچار مشکل شدند، مربی میتواند از سوالات کمکی زیر استفاده کند.
1.2. آیا زندگی گیاهان و جانوران از گذشته تا به حال تفاوتی هم کرده است؟
1.3. آیا امکان دارد گیاهان و جانوری که در گذشته در منطقه گرم و خشک زندگی میکرده آلان بدون دخالت انسان بتواند به طور طبیعی در منطقه مرطوب رشد و زندگی کند؟
v هدف از سوالات بالا آن است که متربیان کمی نسبت به زندگی انسان دقت کنند و حتی رابطه بین گیاهان و جانوران با انسان را کشف کنند. متربیان با طرح این سوال نسبت به تفاوت زندگی انسان با دیگر موجودات حساس میشوند.
2. سپس کاربرگ شماره سه به هر گروه داده و هر گروه با اعضایش در رابطه با سوال کاربرگ گفتوگو میکنند و نظر نهایی خودشان را یادداشت میکنند.
2.1. سوال کاربرگ: چرا زندگی انسانها تغییر کرده است ولی حیوانات و گیاهان تغییری نداشتهاند؟
3. سپس هر گروه پاسخ نهایی کاربرگ را تحویل گروه داوری میدهد و آنها طبق پارامترهای زیر به آن پاسخ میدهند.
3.1. استدلال (10 امتیاز)
3.2. بررسی ابعاد مختلف سوال (10 امتیاز)
4. سپس از هر گروه یک نفر به عنوان نماینده، پاسخ مربوط به هر سوال را برای همگان ارائه میکند و بقیه گروهها میتوانند آن را نقد کنند.
v هدف از سوال بالا آن است که متربیان بر روی داشتههای انسان دقت کنند. به دنبال پاسخ خاصی از متربیان نیستیم. همین که نسبت به سوال فکر کنند و در آن چند تفاوت مطرح کنند کافی است.
5. در پایان گروه داوران امتیاز نهایی هر گروه را منتشر میکنند و به گروهها متناسب با امتیاز جایزه داده میشود.
6. در پایان مربی برای جمع بندی درسنامه سوالات زیر را برای هر گروه مطرح میکند و آنها در جمع عمومی نظراتشان را بیان میکنند.
6.1. به نظر شما نقاط قوت و ضعف شما در ساخت ماکت چه بود؟
6.2. چه راهکاری برای حل این نقاط ضعف برای طرحهای آینده دارید؟