قسمت اول درسنامه پوشش گیاهی و جانوری
چکیده
ایران کشوری چهار فصل است و تمام فصول را در خود جای داده است، به همین خاطر از پوشش گیاهی و جانوری متنوعی برخوردار است. متربیان با ورود به این درسنامه، پوشش گیاهی مناطق مختلف ایران و روابط آنها با یکدیگر و پوشش جانوری را بررسی میکنند و متوجه میشوند آنها بدون ارتباط با یکدیگر نیستند. بررسی این محتوا توسط متربیان یکی از وجوه تدبر (بررسی اجزای یک پدیده با یکدیگر) است که این خودش باعث رشد مهارت تدبر در آنها میشود. متربیان در این درسنامه، ماکت نقشه ایران را به صورت حجمی میسازند و پوشش گیاهی و جانوری هر منطقه از ایران را در آن پیاده میکنند. و به این صورت به طور غیر مستقیم رابطه بین پدیدهها را کشف میکنند.
هدف
هدف اصلی
تفکر
از نظر شناختی دختران ده ساله به سمت خواندن کتابهای طولانی تر میروند و حتی ممکن است خودشان داستان بنویسند. اینها نشانه قوت پیدا کردن استعداد تفکری آنهاست و باید آماده بکارگیری این استعداد اساسی و تقویت آن بود. بررسی رابطههای علت و معلولی به کمک خودشان یک پیشنهاد مناسب دراین سنین است. این مهارت تفکری مستلزم ارتباط شفاهی و گفتگویی موثر است. گفتگوهایی که والدین یا مربی با او دارند میتواند زمینه مناسبی برای قوت پیدا کردن آنها فراهم کند. درک او از پدیدههای اطراف و اتفاقات اجتماعی باید به سمت منطقی شدن سوق پیدا کند و همین تکامل منطقی باعث بهبود ارتباط او با اطرافیان نیز خواهد شد. در این سن میتوان چالشهایی برای او طراحی کرد. مخاطب با حل هر چالش قدمی در جهت بهبود مسیر تفکری خود بر میدارد. هر بهانهای و هر مسئولیتی میتواند به صورت هوشمندانه و غیر شعاری به یک محمل برای استفاده تفکری تبدیل شود به خصوص جایی که خود مخاطب شروع کننده بیان یک رابطه منطقی یا علت و معلولی بوده باشد.
تدبر در هستی (کشف روابط)
تدبر یعنی اینکه متربی بتواند از ظواهر اتفاقات پیرامون خود عبور کرده و پشت صحنههای آن را درک کند، به طوری که بتواند تکتک اجزای یک پدیده را بررسی کند و روابط بین آنها را به دست بیاورد. کشف این رابطهها میتواند ابعاد جدیدی از هماهنگی در آن پدیده را به نمایش بگذارد. در این درسنامه متربیان با بررسی مناطق مختلف آب و هوایی، ابتدا آنها را شناسایی میکنند. سپس روابطی که بین این مناطق مختلف و گیاهان و حیوانات هر منطقه بر قرار است، مورد بررسی قرار میدهد.
مخاطب
مقطع تحصیلی
چهارم ابتدایی
جنسیت
پسر و دختر
محتوا
محتوای اصلی
کتب چهارم
مطالعات اجتماعی
سیر محتوا
نقطۀ شروع
- پوشش گیاهی
اولین بخشی است که مخاطب در شروع کار، از جهت محتوایی به آن میپردازد و نقش آماده سازی مخاطب برای ایجاد چالشهای اساسی را خواهد داشت.
چالش شروع
- پوشش گیاهی هر منطقه از ایران را در ماکت اعمال کنید.
چالش، مساله محوری هر بخش از محتوا؛ جهت همراهسازی مخاطب است. مسالهای است که مخاطب را به پیگیری و همراه شدن با محتوا و سوالهای بعدی وادار میکند.
نقطۀ محوری
- زندگی جانوری
این بخش، قسمت اصلی محتوا را شامل میشود. بیشترین حرکت تربیتی و بهرههای هدفی در این قسمت خواهد بود. بخشی از محتواست که بیشترین ظرفیتِ رفت و برگشتهای فکری را دارد.
چالش محوری
- پوشش جانوری هر منطقه از ایران را در ماکت اعمال کنید.
نقطۀ پایانی
- ثابت ماندن حیوانات و تغییر انسان
قسمت انتهایی محتوا که طرح در آن نقطه به پایان میرسد و حکم جمعبندی و نقطهزنی نهایی را به لحاظ هدفی خواهد داشت.
چالش پایانی
- علت تغییر انسان را یادداشت کنید.
زنجیرۀ سوالها
رویکرد روشی صحیح در تربیت، تفکرزایی و حرکت مربی بر محور تفکر است. بنابراین رسالت اصلی برنامۀ تربیتی، زمینهسازی جهت حضور تفکری مخاطب در محتوا است. زمینهسازی از طریق طرح سوالهای مرتبط انجام میشود. زنجیرۀ سوالها، مجموعۀ بههم پیوستهای از سوالهای هدفمند است که پاسخ به سوالهای هر بخش توسط متربیان، محتوا را غنی و بارور خواهد کرد.
شمارههای اصلی، سوالهای اصلی و زیرشمارهها سوالهای کمکی هستند. توجه اصلی مربی به سوالهای اصلی است و در صورتی از سوالهای کمکی استفاده میکند که مخاطب، نتواند به پاسخ سوال اصلی برسد یا منظور سوالهای اصلی را متوجه نشود.
نقطه شروع
1. به نظر شما گیاهان مناطق مختلف ایران چه تفاوتی با همدیگر دارند؟
2. در مناطق گرم و خشک و معتدل چه گیاهانی رشد میکند؟
3. اگر گیاهانی مثل نخل، گز یا پسته وحشی را در کنار دریای خزر بکاریم چه اتفاقی میافتد؟ چرا؟
4. آیا گیاهان رشد میکنند؟
5. اگر آب زیادی به آنها برسد مشکلی پیش میآید؟
6. وجود این گیاهان چه اثری بر آن منطقه میگذارد؟
7. گیاهان چه نقشی در زندگی جانوران دارند؟
8. در هر منطقه از ایران چه ارتباطی بین گیاهان و جانوران برقرار است؟
9. چه جایگزینی برای جانوران پیشنهاد میدهید؟
نقطه محوری
1. به نظر شما حیوانات مناطق مختلف ایران چه تفاوتی با همدیگر دارند؟
1.1. نوع پوشش آنها چه تفاوتی دارد؟
1.2. آیا نوع بدن آنها متفاوت است؟
1.3. در بیابان چه حیواناتی زندگی میکنند؟
1.4. در مناطق معتدل و کوهستانی چه حیواناتی زندگی میکنند؟
2. آیا میتوان در کنار دریای خزر، پرورش شتر راهاندازی کرد؟ چرا؟
3. آیا بهتر نیست برای جلوگیری از انقراض بز کوهستانی، آنها را به بیابان بفرستیم تا بدون حضور شکارچی زندگی کنند؟ چرا؟
4. به نظر شما اگر در یکی از مناطق ایران گیاهان و حیوانات نابود شوند چه اتفاقی برای زندگی انسانها میافتد؟
5. تفاوت اصلی زندگی انسانها با حیوانات و گیاهان چیست؟
5.1. آیا زندگی گیاهان و جانوران از گذشته تا به حال تفاوتی هم کرده است؟
نقطه پایانی
1. چرا زندگی انسانها تغییر کرده است ولی حیوانات و گیاهان تغییری نداشتهاند؟
2. به نظر شما زندگی انسان در آینده چگونه میشود؟
2.1. در گذشته چگونه بوده است؟
2.2. در هر مرحله چه تغییراتی پیدا کرده است؟