بخش دوم درس‌نامه

مراحل اجرایی

خلاصۀ مراحل اجرایی

مرحله اول: پخش فیلم مقدمه و طرح سؤالات

مرحله دوم: بررسی برگ‌های جمع‌آوری شده

مرحله سوم: پخش کلیپ و بررسی سؤالات

مرحله چهارم: روزنامه دیواری یا طرح تجسمی با استفاده از برگ‌ها

مرحله پنجم: نمایشگاه طرح‌ها و امتیازدهی

مرحله ششم: ساخت ماکت آب‌رسانی

مرحله اول

هدف: دقت افزایی

خروجی اجرایی: تحلیل کلیپ برگ

زمان لازم برای اجرا: 2 ساعت

1. در مرحله اول مربی بیان می‌کند که قصد برگزاری مسابقه داریم و در ادامه اقدام به تشکیل گروه‌های دو نفره می‌نماید. مربی کلیه متربیان را به گروه­های دو نفره تقسیم می­کند. البته گروه­های سه نفره هم امکان دارد ولی بهترین حالت برای تمرکز فعالیت‌ها، گروه­های دو نفره است. مربی باید سعی کند گروه­های ناهمگن تشکیل دهد، یعنی نفراتی که از نظر فکری و مسئولیت پذیری ضعیف هستند با یکدیگر هم گروه نشوند.
2. مربی بعد از گروه‌بندی با پخش فیلم مقدمه (https://www.aparat.com/v/jmih5) و طرح سوالات زیر، می‌تواند بحث را آغاز کند. هدف از این سوالات بالا رفتن دقت متربیان و وادار کردن آن‌ها برای ورود به بحث است. توجه شود همه افراد مشارکت داده شوند. این سوالات هم می‌تواند به صورت شفاهی پرسیده شود و هم می‌تواند مکتوب تکمیل شود. اگر سوالات به شکل مکتوب پاسخ داده شود بهتر است.
   1. باتوجه‌به فیلم حدس می‌زنید راجع به چه موضوعی می‌خواهیم بحث کنیم؟
   1. چه چیزهایی در فیلم دیدید؟ دیگر چه دیدید؟
   1. گیاهان در کجا بیشتر پیدا می‌شوند؟
      1. در کجا گیاهان نمی‌رویند؟
   1. یک گیاه برای رشد به چه چیزهایی نیاز دارد؟ )نور، خاک مناسب و …(
   1. به چه اشکالی گیاه داریم؟ (درخت، بوته، دریایی و …)
   1. گیاهان از چه اجزایی ترکیب شده‌اند؟
   1. می‌دانید هرکدام از اجزای گیاهان چه کاری انجام می‌دهند؟
   1. برگ‌ها در گیاه چه کاری انجام می‌دهند؟
      1. آیا گیاهی می‌شناسید که برگ نداشته باشد؟
      1. به نظر شما برگ همه گیاهان شبیه هم هستند؟
3. درصورتی‌که سوالات چاپ شود پس از اتمام جواب دادن، متربیان باید به ارائه آن بپردازند. بدین صورت که مربی تک تک سوالات را می‌پرسد و جواب را از متربیان می‌شنود و اگر متربیان در جواب‌ها دقت نکرده بودند مربی با سوالات دیگری موجب دقت بیشتر متربیان می‌شود. مثلاً اگر در جواب این سوال که در کجا گیاهان نمی‌رویند؟ متربیان جواب دهند که در انتهای دریا گیاه نمی‌روید پرسیده شود، چرا؟ و اگر گفته شود به دلیل عدم وجود نور آفتاب گفته شود پس ماهی‌ها از چه چیزی تغذیه می‌کنند؟
4. سپس هر گروه باید تا جلسه بعد، اقدام به جمع‌آوری انواع برگ نموده و آن را به جلسه بیاورند. ملاک امتیازدهی، جمع‌آوری انواع بیشتر برگ خواهد بود. این انواع بیشتر شامل شکل ظاهری، رنگ برگ و غیره می‌شود. دانش‌آموزان باید همچنین مشخص کنند که هر برگ متعلق به چه نوع گیاهی است. مثلا درخت یا بوته یا غیره.

مرحله دوم

هدف: تدبر در ساختار برگ

خروجی اجرایی: جمع آوری برگ

زمان لازم برای اجرا: 2 ساعت

1. در ابتدای این جلسه، گروه‌ها برگ‌های جمع‌آوری شده را همراه با نوع گیاهی که برگ متعلق به آن است، ارائه می‌دهند. همانطور که مربی اعلام کرده بود، ملاک امتیازدهی جمع‌آوری انواع بیشتر برگ بود.
2. جدول امتیاز

ملاک	امتیاز
شکل ظاهری	۱۰ امتیاز به ازای هر شکل برگ
رنگ برگ[1]	۱۰ امتیاز به ازای هر رنگ
متفاوت‌ترین برگ	۲۰ امتیاز برای گروه برنده

• سپس هر گروه باید در گفت‌وگوهای دونفره‌ی درون‌گروهی به مقایسه برگ‌های خود با هم پرداخته و شباهت‌ها و تفاوت‌های آنان را مشخص نمایند. زمان لازم برای این‌ کار متناسب با ساعت جلسه و همچنین ظرفیت دانش‌آموزان است.
• سپس در جلسه گروهی که بین همه دانش‌آموزان برگزار می‌شود، هر گروه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی که بین برگ‌ها یافته‌اند را بیان می‌کنند. پیشنهاد می‌شود در هر گروه دونفره، یک نفر یک شباهت و نفر دیگر یک تفاوت را بیان کند. مربی پس از جمع‌بندی بین شباهت‌ها و تفاوت‌های بیان شده سوالات زیر را از دانش‌آموزان می‌پرسد.
  • چرا برخی برگ‌ها پهن و برخی باریکتر هستند؟
  • کدام برگ محکم‌تر است؟
    • چه عواملی باعث شده این برگ محکم‌تر باشد؟ دیگر چه عواملی؟
  • کدام عامل اثر بیشتری در محکم شدن برگ داشته است؟
• پیشنهاد می‌شود مربی طریقه نگهداری صحیح جهت سالم ماندن برگ‌ها (به طور مثال: گذاشتن برگ‌ها زیر کتاب) را آموزش دهد تا دانش‌آموزان بتوانند از این برگ‌ها در طرح تجسمی انتهای این درس‌نامه استفاده کنند.
• 4.       در انتهای این جلسه، کاربرگ شماره 1 برای جلسه بعد به دانش‌آموزان داده می‌شود (نمونه کاربرگ در انتهای درس‌نامه آمده است).

مرحله سوم

هدف: دقت افزایی

خروجی اجرایی: تحلیل کلیپ برگ

زمان لازم برای اجرا: 2ساعت

1. جلسه با بررسی کاربرگی که جلسه قبل داده شده بود آغاز می‌شود. هدف این جلسه این است که وظیفه برگ در گیاه و طول مدتی که برگ به رشد گیاه کمک می‌کند، بررسی شود. ممکن است پاسخ این سؤال با توجه به مطالب کتاب‌های درسی در مقاطع مختلف متفاوت باشد^[2].
2. پس از شنیدن و گفتگو پیرامون پاسخ‌های دانش‌آموزان به سؤالات کاربرگ، فیلم پوسیدگی برگ ( https://www.aparat.com/v/iSfH8 ) نمایش داده می‌شود. برخی سوالاتی که پس از پخش فیلم کمک به ایجاد گفتگو می‌کند، در زیر آمده است:
   1. برگ از چه قسمت‌هایی خشک می‌شود؟
   1. علت خشک شدن برگ چیست؟ علت دیگر؟ چرا؟
   1. قسمت‌هایی از برگ که ناپدید می‌شوند، کجا می‌روند؟
   1. به نظر شما برگ تا چه زمانی به درد می‌خورد؟
   1. آیا گیاهانی وجود دارند که برگ نداشته باشند؟
      1. آن‌ها غذای خود را چگونه بدست می‌آورند؟
3. تذکر: با نمایش فیلم‌های گیاهان گوشتخوار (https://www.aparat.com/v/L8pV0 ) و  ( https://www.aparat.com/v/AstqP ) پاسخ این سوال را نمایش دهید.
4. در انتهای جلسه، کاربرگ شماره 2 به دانش‌آموزان داده می‌شود و متربیان باید داستان یک برگ از لحظه تولد تا آخر زندگی او را بنویسند (نمونه کاربرگ در انتهای درس‌نامه آمده است).

---

[1]. با توجه به طیف گسترده رنگها در طبیعت و وجود رنگ‌هاي متفاوت حتی در یک درخت، ممکن است مربی با ظرافت بیشتري این امتیاز را به گروه‌ها بدهد. همچنین چون رنگ‌هاي مختلف برگ‌ها از مهمترین تفاوت‌هایی است که دانش‌آموزان به آن اشاره می‌کنند، حذف این قسمت توصیه نمی‌شود.

[2]. جواب علمی این سوال این است که مهمترین کار برگ غذاسازي براي گیاه میباشد. با توجه به این پاسخ، پس از جداشدن برگ از گیاه، دیگر به کاري نمیآید. اما در نگاه حکمتی با توجه به فیلمهاي ارائه شده، برگها تا انتهاي پوسیدگی با جهان اطراف خود در ارتباط است.