طرح یک زندگی

برنامه تربیتی “طرح یک زندگی” برای نوجوانان دختر و پسر مقطع دهم به بالا طراحی شده است. این دانش‌آموزان در آستانه انتخاب‌های سرنوشت‌سازی مانند رشته تحصیلی، کنکور، شغل و آینده زندگی قرار دارند. پیش نیاز این برنامه تربیتی، گذراندن برنامه‌های تربیتی‌ قبلی از جمله “گرگ و میش” و “غرب‌شناسی2” است.

اهداف اصلی این برنامه تربیتی عبارتند از:

1. تقویت تفکر: هدف، پرورش توانایی تحلیل عمیق مسائل زندگی، تفکیک ادعا از استدلال و یافتن معیار برای سنجش انتخاب‌هاست. نوجوان باید بتواند اثرات تصمیمات خود را در زندگی شخصی، جامعه و حتی نسل‌های آینده پیش‌بینی و تحلیل کند.
2. توجه جدی به انتخاب‌گری: با مقایسه زندگی شخصیت‌های مختلف، نوجوان به ضرورت توجه آگاهانه به انتخاب‌های اساسی زندگی خود پی می‌برد و از بی‌تفاوتی نسبت به آینده خارج می‌شود.
3. نیازمندی به طرح برای زندگی: نوجوان پس از آشنایی با تمدن غرب و نقد آن، با ایجاد نیاز به یک “نقشه راه” یا “طرح کلان” برای زندگی، این خلأ را پر می‌کند.

سیر اجرایی برنامه تربیتی در پنج مرحله اصلی به شرح زیر است:

مرحله اول (آشنایی با شهید چمران): این مرحله با انگیزه‌سازی و ایجاد کنجکاوی آغاز می‌شود. با ارائه متنی ناشناس از ابعاد شخصیتی و ایثارهای شهید دکتر مصطفی چمران، از دانش‌آموزان خواسته می‌شود این شخصیت را کشف کنند. سپس “چالش شروع” مطرح می‌شود: «اگر شما مسئول برنامه‌ریزی برای شهید چمران بودید، چه طرحی برای مواجهه مؤثر او با دنیای غرب پیشنهاد می‌کردید؟» این چالش، ذهن نوجوان را درگیر انتخاب‌های سرنوشت‌ساز می‌کند.

مرحله دوم (مطالعه عمیق زندگی شهید چمران): در این مرحله، دانش‌آموزان با زندگی شهید چمران از طریق کتاب “مرد رویاها”  اثر سید مهدی شجاعی آشنا می‌شوند. برای جذابیت و مشارکت بیشتر، از دانش‌آموزان خواسته می‌شود تا با ضبط صوتی بخش‌هایی از کتاب، یک “کتاب صوتی گروهی” تولید کنند. در حین مطالعه، پرسش‌های تحلیلی در چهار مرحله مطرح می‌شود که بر “مواجهه با غرب”، “دلایل تغییر انتخاب‌ها”، “اهداف زندگی” و “نقش امام موسی صدر” در زندگی چمران متمرکز است. پاسخ به این پرسش‌ها به صورت فردی و تحلیلی از هر دانش‌آموز خواسته می‌شود.

مرحله سوم (مقایسه و بررسی آثار انتخاب‌ها): در اینجا، زندگی و “طرح” امام موسی صدر به عنوان شخصیتی که شهید چمران را در مسیر خود هدایت کرد، به طور جدی مورد بررسی قرار می‌گیرد. در یک حلقه گفتگو، دانش‌آموزان با “چالش محوری” مواجه می‌شوند: «طرح‌های زندگی شهید چمران و امام موسی صدر چه آثاری برای خودشان، اطرافیان، جامعه زمان خود و نسل‌های آینده داشت؟» این مقایسه، نوجوان را وادار می‌کند تا ابعاد گسترده و پیامدهای انتخاب‌های کلان را درک کند.

مرحله چهارم (بررسی طرح‌های زندگی شخصیت‌های جهانی): اکنون نوبت به بررسی طرح زندگی شخصیت‌های مختلف در عرصه جهانی می‌رسد. از هر دانش‌آموز خواسته می‌شود تا با تحقیق درباره یکی از چهار شخصیت شهید مجید شهریاری (دانشمند هسته‌ای)، پروفسور مجید سمیعی (جراح مغز و اعصاب)، مالکوم ایکس (فعال حقوق بشر) و مارک زاکربرگ (بنیان‌گذار فیس‌بوک)، “طرح کلان زندگی” آن فرد را استخراج و در قالب یک “اینفوگراف” ارائه دهد. تمرکز بر “طرح” و “نقشه راه” این افراد است، نه صرفاً زندگینامه آنان.

مرحله پنجم (نقد، اصلاح و انتخاب یک طرح): در این مرحله نهایی، دانش‌آموزان اینفوگراف خود را از منظر شخصی “نقد و اصلاح” می‌کنند. آنها باید به این سوالات پاسخ دهند: طرح این شخصیت چه ابعادی را پوشش نمی‌داد؟ چه اصلاحاتی در اهداف یا برنامه‌های او می‌دهید؟ چه موقعیت‌های از دست‌رفته‌ای در زندگی او می‌بینید؟ در نهایت، از هر دانش‌آموز خواسته می‌شود از میان تمام طرح‌های بررسی شده (شهید چمران، امام موسی صدر و چهار شخصیت جهانی)، یک “طرح زندگی” را به عنوان الگوی خود “انتخاب” کند. این انتخاب، مبنای برنامه‌ریزی برای برنامه تربیتی‌های بعدی خواهد بود.

خروجی نهایی این برنامه تربیتی، نوجوانی است که به ضرورت داشتن یک “طرح کلان” برای زندگی خود واقف شده، توانایی تحلیل انتخاب‌ها و پیش‌بینی پیامدهای آنها را دارد و با بررسی الگوهای مختلف، برای ترسیم نقشه راه آینده خود آماده می‌شود.