قسمت اول درسنامه طرح یک زندگی
چکیده
متربی مقطع یازدهم در برههی حساسی از زندگی قرار گرفته است. او میخواهد برای زندگی خویش تصمیماتی بگیرد. اما در مقابل خود راههایی میبیند که در انتخاب یکی از این راهها سرگردان است. او میخواهد برای زندگی، برنامه جامع داشته باشد تا بتواند تمام انتخابهایش را در آن پیگیری کند. برای همین درسنامه نامیرا بر اساس مهمترین مسئله نوجوان طراحی شده است. هدف تربیتی در این درسنامه ضرورت انتخاب، داشتن ملاک انتخاب و تقویت تفکر است. این درسنامه بر اساس کتاب نامیرا طراحی شده است. کتاب نامیرا داستانی در وصف کوفه پیش از واقعهی کربلا است. در سیر محتوای درسنامه، ابتدا متربیان به بررسی شخصیتهایی که زندگی آنها نسبت به عموم جامعه متفاوت است میپردازند. متربیان با بررسی آنها متوجه ضرورت برنامه برای زندگی میشوند. در ادامه متربیان وارد داستان نامیرا میشوند. در این داستان انتخابهای متفاوت افراد بررسی میشود. متربیان ملاک و آثار انتخابهای هر یک از شخصیتهای نامیرا را در حوزه مسائل شخصی، جامعه، اطرافیان و آیندگان بررسی میکنند. سیر محتوای درسنامه باعث تحقق اهداف تربیتی در متربیان میشود. متربیان در قالب حلقه گفتوگو، اردو مطالعاتی، اطلاعنگاشت (اینفوگرافی) دستی و دادگاه با محتوا درگیر میشوند. این درسنامه مقدمهای برای شروع جریان فکری است.
اهداف
اهداف اصلی
تقویت تفکر
مخاطب ۱۷ساله در مقطع حساسی از انتخابهای اساسی قرار گرفته و در سنی است که انتظار میرود علاوه بر روشنکردن مسیر حرکت خویش در زندگی، باری از جامعه نیز بردارد یا لااقل نگاهی به مسئولیتهای اجتماعی خود در آینده داشته باشد. اینکه بدون ایجاد آمادگی در او، چنین انتظارهایی از او داشته باشیم درست نیست.
آمادهسازی مخاطب به این معناست که بهتدریج با مسائل جدی زندگی خود مواجهه پیدا کند. همین مواجهه جدی و مسئله شدن آن، باعث راهافتادن اولیه تفکر میشود و البته نیازهای تفکری که تا امروز برای او مطرح نبوده نیز، پدید میآید. او باید بتواند علاوه بر تفکر بر یک موضوع، درست فکرکردن را هم بیاموزد که فکرکردن بهتنهایی کافی نیست. نوجوان نیازمند نتیجههای تفکرات خویش است و نتیجهها در گرو تفکرات صحیح است و اگر فکرکردن را به راهرفتن تشبیه کنیم باید بگوییم علاوه بر خود رفتن، چگونه رفتن و همینطور هماهنگی رفتن با نیازها نیز مطرح است.
رفت و برگشتهای این درسنامه، در زمینه مسائل اساسی خودش و در میان شخصیتهای محوری داستان کتاب نامیرا، هم آتش تفکر را داغ نگه میدارد و هم در زمینه درست فکرکردن؛ او را به تلاش وادار میکند. از مهمترین نکات چگونه فکرکردن، تفکیک ادعا و استدلال از هم و همچنین ضرورتِ یافتنِ ملاک و معیار در استدلال و سنجشهای اساسی است.
اینکه شخص بتواند با تفکر، ابعاد کارش را در زندگی شخصی ببیند و سپس آن اثرات را در جامعه اطرافش دنبال کند. اینکه بتواند آینده را با این کار رقم بزند، این آیندهنگری، خود بعدی از ابعاد تفکر است که در این قسمت بهصورت جدی دنبال خواهد شد.
ضرورت انتخابگری و توجه به لوازم آن
رفت و برگشتهایی که مخاطب میان شخصیتهای داستان و گهگاهی خودش دارد، او را بهضرورت توجه جدی نسبت به انتخابهای زندگی خودش میرساند. ضرورتی که باید در نوجوانهای امروزی ایجاد شود تا او را از این حالت بیتفاوتی نسبت به انتخاب خودش خارج کند. اوج این توجه جدی و آگاهانه زمانی رخ میدهد که افراد متعددی در یک برهه زمانی ثابت و البته با تغییر و تحولهای متفاوت را مشاهده کند و در یک همذاتپنداری هدفمند، خودش را در معرض چنین موقعیتهایی ولی در شکل امروزیتر ببیند. اینگونه میتوان او را نسبت به انتخابهایش حساستر کرد و زمینه چنین تجربه بدیعی را برای مربیان در پیگیری چنین هدفی فراهم نمود.
لزوم حرکت بر مبنای ملاک
هر انسانی در مسیر زندگیاش دارای انتخابهای متفاوتی است. انتخابها بر اساس ملاکهایی محقق میشود. همچنین این انتخابها دارای اثراتی است. گاهی اثرات یک انتخاب، مربوط به حیطه زندگی فردی انسان است؛ ولی گاهی انتخابها علاوه بر زندگی فردی در محیط اطراف و اجتماع هم اثراتی دارد. وقتی مخاطب متوجه شود انتخابهای دیگرانی مثل او دارای اثرات بزرگی است در نحوه انتخابکردن خود دقت میکند و بدون بررسی ملاک مناسب، دست به انتخاب نمیزند. در این درسنامه متربیان با بررسی شخصیتهای داستان بهضرورت داشتن ملاک برای انتخاب دست پیدا میکنند.
مخاطب
جنسیت
پسر
مقطع
یازدهم
پیشنیاز:
برای مربی: مسلط بر مبانی تربیتی پیش از بلوغ و مسلط بر جریان فکری
برای متربی: درسنامه “منطق” و “خیلی دور خیلی نزدیک” را سپری کرده باشد.
محتوا
محتوای اصلی
- رمان «نامیرا» نوشته صادق کرمیار
نامیرا داستانی در وصف کوفه پیش از واقعهی کربلاست. صادق کرمیار نامیرا را در سال ۱۳۸۰ در دو نسخهی فیلمنامه و رمان نوشت. به گفتهی او روایت قصه کاملاً تخیلی است؛ اما بر بستری از واقعیت و با شخصیتهای واقعی بنا شده است.
صادق کرمیار ایدهی نوشتن کتاب را تفکر دربارهی عبدالله بن عمیر و چرایی واقعهی کوفه میداند. عبدالله بن عمیر مردی از قبیلهی «بنیکلب» بود که از ابتدا معتقد بود کوفیان بدعهدند و به همین دلیل نامهای به «امام حسین (ع)» نوشت، هرچند در جدال میان حق و باطل در ذهن خودش در نهایت به یاری امام زمانهاش در کربلا رفت.
اما بر سر بقیهی کوفیان چه آمد؟ آنهایی که طومارهای بلند نوشتند و امام زمان و فرزند رسول خدا را به کوفه دعوت کردند. آنهایی که قول بیعت دادند و حرف از براندازی حکومت ظالمانهی «بنیامیه» و «یزید بن معاویه» زدند. این موضوع که چرا کوفیان بهجای بیعت، شمشیرهای شقاوت را انتخاب کردند رازی در دل خود دارد. نویسندهی نامیرا این راز را در محاسبهگری میداند. چکیدهی حرف او این است که آنانی که از ابتدا در کوفه برای امام حسین (ع) نامه نوشتند، هدفشان دفاع از حق نبود. بسیاری منافعشان به خطر افتاده بود و بسیاری هم از امویان کینه به دل داشتند. به همین دلیل وقتی بعضی تطمیع و بعضی دیگر تهدید میشوند به سپاه مخالف میپیوندند و در برابر مهمانی که دعوت کردهاند، میایستند و روز عاشورا دستشان را به خون او و خانوادهاش آلوده میکنند.
- مستند «میراث مجید»
مستند «میراث مجید» داستان زندگی شهید شهریاری است که از مهمترین دانشمندان هستهای کشور و نفر اصلی غنیسازی ۲۰ درصدی محسوب میشد. او استاد دانشگاه شهید بهشتی، فیزیکدان و دانشمند هستهای ایران اسلامی بود که هشتم آذرماه ۱۳۸۹ طی عملیاتی تروریستی توسط سرویسهای اطلاعاتی صهیونیستی به شهادت رسید.
- فیلم سینمایی «مالکوم ایکس» (نسخه سانسور شده)
مالکوم ایکس (انگلیسی: Malcolm X) فیلمی در ژانر زندگینامهای به کارگردانی اسپایک لی در مورد فعال مسلمان آفریقایی آمریکایی، مالکوم ایکس است که در سال ۱۹۹۲ منتشر شد.
- مستند «پرفسور مجید سمیعی»
این اثر مستند که ساخته فریدون قدیمی است، از دوران کودکی پروفسور سمیعی در زادگاهش در شهر رشت تا دوران جوانی در تهران و دوران تحصیلات عالی و کار وی در آلمان را به تصویر میکشد. در این مستند تصاویری از جراحیهای وی در مرکز درمانی مغز و اعصاب در هانوفر آلمان و همچنین مصاحبه ۳۰ نفر از برگزیدگان علم پزشکی دنیا و نظرات آنها در خصوص پروفسور سمیعی در خارج از کشور نیز گنجانده شده است.
سیر محتوا
نقطه شروع:
-
برنامه برای زندگی
اولین بخشی است که مخاطب در شروع کار، از جهت محتوایی به آن میپردازد و نقش آمادهسازی مخاطب برای ایجاد چالشهای اساسی را خواهد داشت.
چالش شروع
- برنامه زندگی من چیست؟
چالش، مسئلهمحوری هر بخش از محتوا؛ جهت همراهسازی مخاطب است. مسئلهای است که مخاطب را به پیگیری و همراه شدن بامحتوا و سؤالهای بعدی وادار میکند.
نقطۀ محوری:
-
بررسی آثار مثبت و منفی یک انتخاب
این بخش، قسمت اصلی محتوا را شامل میشود. بیشترین حرکت تربیتی و بهرههای هدفی در این قسمت خواهد بود. بخشی از محتواست که بیشترین ظرفیتِ رفت و برگشتهای فکری را دارد.
چالش محوری
-
چرا جای عبدالله با عمرو بن حجاج عوض شد؟
نقطۀ پایانی:
-
ملاک انتخاب
قسمت انتهایی محتوا که طرح در آن نقطه به پایان میرسد و حکم جمعبندی و نقطهزنی نهایی را به لحاظ هدفی خواهد داشت.
چالش پایانی
-
چه ملاکی برای انتخابهای زندگی داشته باشم.
زنجیرۀ سؤالها
رویکرد روشی صحیح در تربیت، تفکرزایی و حرکت مربی بر محور تفکر است؛ بنابراین رسالت اصلی برنامۀ تربیتی، زمینهسازی جهت حضور تفکری مخاطب در محتوا است. زمینهسازی از طریق طرح سؤالهای مرتبط انجام میشود. زنجیرۀ سؤالها، مجموعۀ بههمپیوستهای از سؤالهای هدفمند است که پاسخ به سؤالهای هر بخش توسط متربیان، محتوا را غنی و بارور خواهد کرد.
شمارههای اصلی، سؤالهای اصلی و زیرشمارهها سؤالهای کمکی هستند. توجه اصلی مربی به سؤالهای اصلی است و در صورتی از سؤالهای کمکی استفاده میکند که مخاطب، نتواند به پاسخ سؤال اصلی برسد یا منظور سؤالهای اصلی را متوجه نشود.
نقطه شروع
- به نظر شما چه برنامهای برای زندگی داشته باشیم؟ چرا؟
1.1. چه هدفی را در زندگی دنبال کنیم؟ چرا؟
1.2. چگونه نقاط مهم زندگی آینده را با کمترین خسارت سپری کنیم؟
1.3. قرار است چه کاره باشیم؟
- برنامه زندگیتان را از گذشته تا الان ارزیابی و بررسی کنید؟
2.1. تاکنون چه انتخابهای مهمی در زندگی شما اتفاق افتاده است؟
2.2. کدام انتخابها درست و کدام اشتباه بوده است؟
2.3. چگونه متوجه درستی و اشتباهی آنها شدهاید؟
2.4. چه نقدی به برنامه زندگیتان وارد میکنید؟
- چگونه میتوانیم بهترین برنامه را برای ادامه زندگی داشته باشیم؟
3.1. شما در مسیر زندگی چه انتخابهای مهمی دارید؟
- چه عواملی در یک انتخاب مؤثر است؟
4.1. شرایط زندگی شخصی شما مثل استعدادها، تواناییها و ویژگیها، چه اثراتی میتواند در انتخابهایتان داشته باشد؟
4.2. شرایط جامعه و محیط پیرامون برای تغییر مسیر چه اثری میتواند داشته باشد؟
4.3. افراد فامیل، نزدیکان و دوستان چه اثراتی در رسیدن شما به اهدافتان دارند؟
نقطه محوری
- عوامل مؤثر در انتخابهای اشخاص مهم داستان نامیرا را بررسی کنید.
قسمت اول (از اول کتاب تا ابتدای فصل سوم)
- به نظر شما چرا عمروبنحجاج امام حسین علیهالسلام را به کوفه دعوت میکند؟
1.1. دو جمله عمروبنحجاج را مقایسه کنید. او از دعوت امام حسین علیهالسلام چه هدفی را دنبال میکند؟
1.1.1. حسین یا با یزید بیعت میکند یا نمیکند. اگر بیعت نکند باید به کوفه بیاید. اگر بیعت کند پیمانی با یزید میبندد و حق کوفیان را میگیرد. در هر صورت پیروزی با ما است.
1.1.2. خدا لعنت کند پسر ابوسفیان را که نوزده سال با فریب، مردم را مطیع خویش کرده و حق بزرگ فرزند رسول خدا را از او گرفت.
- باتوجهبه صحبتهای عمرو آینده او را پیشبینی کنید؟
2.1. او در سپاه امام حسین علیهالسلام است یا یزید؟ چرا؟
- به نظر شما چه تفاوتی بین شبث و مختار وجود دارد؟
3.1. هر کدام برای چه هدفی امام حسین علیهالسلام را انتخاب کردند؟
3.2. چرا شبث مخالف و نگران قدرت پیدا کردن مختار است؟
قسمت دوم (از فصل سوم تا ابتدای فصل ششم)
- به نظر شما چرا در موقعیتهای مختلف، انتخاب ربیع (بین جنگ با معاویه و بیعت با مسلم) تغییر میکند؟
1.1. چه عواملی در انتخابهای ربیع اثرگذار است؟
1.2. ملاک انتخابهای او چیست؟
1.3. شرایط جامعه و محیط پیرامون چه اثری در انتخاب او دارد؟
1.4. نزدیکان و دوستان چه اثراتی در انتخاب او دارند؟
1.5. او چه معیاری برای انتخابهایش دارد؟
- چرا عبدالاعلی بیعت با مسلم را قبول کرد؟ هدف از این انتخاب چه بود؟
- به نظر شما عبدالله در چه چیزی دچار تردید شده است؟ در هدف یا ملاک انتخاب؟ چرا؟
3.1. شما در نقش مشاور، به او کمک کنید تا مشکلش را تحلیل و ریشهیابی کند.
- باتوجهبه واکنش عمرو و عبدالله، آینده این دو نفر را در ادامه داستان پیشبینی و برای ادعای خود دلایلی ارائه کنید.
4.1. ملاک انتخاب هر کدام چیست؟
قسمت سوم (از فصل ششم تا آخر)
- چرا انتخاب عمرو تغییر کرد؟ انتخاب او را تحلیل کنید.
1.1. چه عواملی باعث تغییر انتخاب عمرو شد؟
1.2. آیا ملاک انتخاب عمرو تغییر کرد؟ چرا؟
1.3. آیا هدف انتخاب عمرو تغییر کرد؟ چرا؟
1.4. آیا مسیر انتخاب عمرو تغییر کرد؟ چرا؟
- عمرو چه راههای دیگری برای انتخاب داشت؟ اثر هر یک از راهها را در جریان داستان مشخص کنید.
2.1. اگر عمرو، ابنزیاد را انتخاب نمیکرد چه اتفاقی میافتاد؟
- چرا انتخاب عبدالله تغییر کرد؟
3.1. چرا عبدالله به فکر یاری مسلم افتاده است؟
3.2. استدلالهای قیس چه چیزی را در او تغییر داده است؟ هدف یا ملاک انتخاب را؟ چرا؟
3.2.1. هدف عبدالله را در حال حاضر چه میبینید؟ آیا تغییری در هدف او مشاهده میکنید؟
3.3. آیا ملاک انتخاب عبدالله تغییر کرد؟ چرا؟
3.4. آیا هدف انتخاب عبدالله تغییر کرد؟ چرا؟
3.5. آیا مسیر انتخاب عبدالله تغییر کرد؟ چرا؟
- شما چه نقدی به عبدالله دارید؟
4.1. آیا از اول داستان اقدامات عبدالله صحیح بود؟ چرا؟
4.2. اگر از اول با مسلم بیعت میکرد چه اتفاقی میافتاد؟
- به نظر شما هر انتخاب از شخصیتهای نامیرا تا چه دورهای از تاریخ اثرگذار است؟
5.1. اگر شریح قاضی با عبیدالله همکاری نمیکرد مسیر تاریخ چگونه پیش میرفت؟
- مهمترین نقطهضعف اشخاص داستان نامیرا در انتخابهایشان چیست؟ چرا؟
نقطه پایانی
- به نظر شما علت اصلی تغییر انتخابهای انسان چیست؟
1.1. آیا میتوان کاری کرد که انتخابها تغییر نکند؟ چرا؟
- چگونه در نقاط مهم زندگی درست انتخاب کنیم؟
2.1. چه کنیم بعد از اینکه مدتی از انتخابهایمان گذشت، پشیمان نشویم؟
- ملاک خوب، برنامه را مشخص میکند یا هدف را؟
- برای انتخابهای زندگی چه ملاکی داشته باشیم؟ چرا؟
- یک ملاک خوب چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟