بخش اول درسنامه

چکیده

موضوع گیاهان، خاص و شگفت‌انگیز است و دارای ظرفیت‌های کشفی و تأمل برانگیزی برای ساخت یک درس‌نامه است. حضرت صادق علیه‌السلام در حدیث مفضل فرمودند: «در آفرینش برگ بنگر و تأمل کن. چنان که می‌بینی سطح تمام برگ را چیزهایی چون رگ پوشانیده است. برخی بزرگترند که به صورت طولی و عرضی کشیده شده‌اند و برخی نازک و ظریف اند و گویی که در میان رگهای اصلی ماهرانه بافته شده‌اند. اگر بشر با دست خود چنین کاری می‌کرد، یک ساله قادر به ساخت یکی از آن‌ها نیز نبود». مخاطب با ورود به این درس‌نامه ارتباطات اجزای یک پدیده را با کارکرد آن کشف می­کند. مخاطب متوجه می­شود گیاهان و اجزای آن‌ها دارای نظم و هماهنگی است که این زمینه­های خداشناسی را در مخاطب فراهم می‌نماید. همچنین با بررسی این محتوا مهارت­های تفکری در او محقق می­شود. در این درس‌نامه از طریق بررسی گیاهان و انواع برگ‌ها و ساخت نمونه‌ای از لوله‌کشی برگ‌ها به این نظم و ارتباط مطلب می‌رسد و متوجه می­شود که انسان از انجام کارهای پروردگار ناتوان است.

هدف

هدف اصلی

تدبر در هستی (کشف روابط)

تدبر یعنی اینکه متربی بتواند از ظواهر اتفاقات پیرامون خود عبور کرده و پشت‌صحنه‌های آن را درک کند به طوری که بتواند تک تک اجزای یک پدیده را بررسی کند و روابط بین آن‌ها را به دست بیاورد. کشف این رابطه‌ها می‌تواند ابعاد جدیدی از هماهنگی در آن پدیده را به نمایش بگذارد.

در این درس‌نامه متربی با بررسی گیاهان، ابتدا آن را شناسایی می‌کند. بعد از آن روابطی که بین گیاه و اجزای آن است را مورد بررسی قرار می‌دهد. متربیان در این درس‌نامه نحوه چینش و قرارگیری اجزای گیاه و تاثیرات آن‌ها بر یکدیگر را بررسی می­کنند و متوجه می­شوند وجود آن‌ها بی‌ارتباط با یکدیگر نیست و در صورت نبود هر یک از آن‌ها مشکلاتی برای گیاه به وجود می‌آمد. برگ یکی از اجزای موثر در زندگی گیاه است. متربیان با دقت در برگ و نحوه لوله‌کشی آن و پوسیدگی برگ می‌توانند به هماهنگی اجزای گیاه پی ببرند.

مخاطب

مقطع تحصیلی

پنجم ابتدایی

جنسیت

پسر

محتوا

محتوای اصلی

توحید مفضل

کتاب علوم پنجم

سیر محتوا

نقطۀ شروع

 بررسی نحوه رشد گیاهان و عوامل دخیل در آن (آب، خاک، نور و…)

نقطۀ محوری

بررسی برگ گیاهان

این بخش، قسمت اصلی محتوا را شامل می‌شود. بیشترین حرکت تربیتی و بهره­های هدفی در این قسمت خواهد بود. بخشی از محتواست که بیشترین ظرفیتِ رفت و برگشت‌های فکری را دارد.

نقطۀ پایانی

نحوه لوله‌کشی گیاهان

قسمت انتهایی محتوا که طرح در آن نقطه به پایان می­رسد و حکم جمع‌بندی و نقطه‌زنی نهایی را به لحاظ هدفی خواهد داشت.

زنجیرۀ سؤال‌ها

رویکرد روشی صحیح در تربیت، تفکرزایی و حرکت مربی بر محور تفکر است؛ بنابراین رسالت اصلی برنامۀ تربیتی، زمینه­سازی جهت حضور تفکری مخاطب در محتوا است. زمینه­سازی از طریق طرح سوال‌های مرتبط انجام می‌شود. زنجیرۀ سوال‌ها، مجموعۀ به‌هم پیوسته­ای از سوال‌های هدفمند است که پاسخ به سوال‌های هر بخش توسط متربیان، محتوا را غنی و بارور خواهد کرد.

شماره‌های اصلی، سؤال‌های اصلی و زیرشماره‌ها سوال‌های کمکی هستند. توجه اصلی مربی به سوال‌های اصلی است و در صورتی از سوال‌های کمکی استفاده می­کند که مخاطب، نتواند به پاسخ سوال اصلی برسد یا منظور سوال‌های اصلی را متوجه نشود.

نقطه شروع

1. گیاهان در کجا بیشتر پیدا می­شوند؟
   1. در کجا گیاهان نمی‌رویند؟
2. گیاهان چه شکل­هایی دارند؟
3. در کجا درخت بیشتر و در کجا بوته بیشتر می­روید؟
4. چه عواملی در رشد گیاه مؤثر است؟
   1. اثر نور در رشد گیاه چیست؟
   1. اثر آب در رشد گیاه چیست؟
      1. آیا نوع آب در رشد گیاه مؤثر است؟
      1. چه آبی باعث رشد بیشتر گیاه شده است؟ چرا؟
   1. اثر خاک در رشد گیاه چیست؟
      1. چه خاکی مناسب رشد گیاه است؟
   1. اثر هوا را در رشد گیاه بررسی نمایید؟
5. گیاهانی را می‌شناسید که بدون این عوامل (آب، خاک و …) رشد کنند؟
6. این گیاهان به چه شکل به زندگی خود ادامه می‌دهند؟
7. چگونه می‌توان هر یک از این عوامل را از رشد گیاه حذف کرد؟
8. چگونه می‌توان گیاهی را که در بیابان رشد می‌کند، در مناطق کوهستانی پرورش داد؟
9. گیاهان از چه اجزایی ترکیب شده‌اند؟
10. می‌دانید هر کدام از اجزای گیاهان چه کاری انجام می‌دهند؟

نقطۀ محوری

1. برگ‌ها در گیاه چه کاری انجام می­دهند؟
2. آیا گیاهی می‌شناسید که برگ نداشته باشد؟
3. به نظر شما برگ همه گیاهان شبیه هم هستند؟
   1. شکل برگ‌ها چه تفاوتی دارد؟
   1. این تفاوت شکل در عملکرد آن‌ها اثری دارد؟
4. وظیفه آوندها و رگ‌برگ‌ها در برگ چیست؟
   1. به‌غیراز رساندن آب و غذا چه وظایف دیگری دارند؟
   1. کدام برگ‌ها محکم‌تر است؟
   1. چه عواملی باعث محکم‌تر شدن این برگ شده است؟ دیگر چه عواملی؟
5. چرا برخی برگ‌ها پهن و برخی باریک‌تر است؟
6. هوا چگونه به گیاه می‌رسد؟

نقطۀ پایانی

1. آیا نحوه لوله‌کشی همه برگ‌ها یکسان است؟
2. کدام ماکت بهترین آب‌رسانی را انجام دادهاست؟ چرا؟
3. چه نتیجه ای از کار عملی انجام شده گرفتید؟ دیگر چه چیز؟ چرا؟ (علت آن پرسیده شود(
   1. چرا در (برخی) ماکت‌ها آب ساکن می‌ماند؟
4. در گیاهان بلند ارتفاع، چطور آب به سمت بالا می‌رود؟
5. این کار چه ارتباطی به بحث برگ‌ها داشت؟
6. از مقایسه کار عملی خود با برگ‌ها چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟